Opstaan in het Lloyd Hotel

Opstaan in het Lloyd Hotel

Deel dit op social media!

Het onlangs gepresenteerde boek van Lodewijk Asscher over het grootste verlies in de geschiedenis van de PvdA en het grote persoonlijke verlies van zijn vader. Hoe ga je daar mee om, wat zijn de lessen en wat drijft je om door te gaan? Een recensie van oud-collega wethouder Tjeerd Herrema.

Lodewijk en Amsterdam

Ik heb de ontwikkeling van Lodewijk van nabij kunnen volgen toen hij fractievoorzitter was en later als collega wethouder. Hij was het die mij vroeg deel te nemen aan het rood-groene college in 2006. Een periode waar hij terecht met veel trots in het boek over schrijft en waar hij met zijn eigenzinnige Schiphol aanpak, van Gerrit Zalm, de bijnaam Fidel Castro aan de Amstel kreeg. Het compromisloze heeft Lodewijk op onderdelen wel in zich, de overige uiterlijkheden van Fidel zijn niet aan Lodewijk besteed.

https://creativecommons.org/licenses/by-nc/2.0/ - ScreenpunkZijn onderwijskwaliteitsproject en ook de Wallenaanpak komen langs. Projecten die zijn handtekening dragen en die laten zien uit welk hout Lodewijk gesneden is. Wat normaal gevonden wordt ter discussie durven stellen om vervolgens de lat hoger te leggen. Een ander project van Lodewijk uit die tijd, Topstad, heeft het boek echter niet gehaald. 

Later heb ik samen met andere wethouders in de Volkskrant nog een beroep op hem gedaan om zich kandidaat te stellen naast Diederik Samson. Met meer dan gemiddelde belangstelling zag ik dan ook uit naar het boek van de man die een flitsende politieke carrière had gemaakt met vele hoogtepunten, maar nu ook door een heel diep dal ging, persoonlijk en als partijleider. Is het zijn Waterloo of is de slag verloren maar niet de oorlog? Ook nog een boek vanuit het Lloyd Hotel. Het hotel met een zware geschiedenis van landverhuizers, huis van bewaring voor de Duitsers, detentiecentrum voor NSB-ers en jeugdgevangenis. Het hotel dat ik, na de transformatie tot hotel/culturele ambassade, in november 2004 mocht openen.

Wat is er tussen 15 maart 2017, de dag van de historisch verlies en 14 april 2019, de dag dat Lodewijk opstaat in het Lloyd Hotel, veranderd aan de man en partijleider Lodewijk Asscher.

Persoonlijk document of PvdA-pamflet

Het boek was gepland voor de verkiezingen van de Provinciale Staten in maart maar dat lukte net niet. Dat doet wel de vraag rijzen hebben we hier met een echt persoonlijk document te maken van iemand met de nodige afstand van de dagelijkse politieke realiteit of is het boek vooral bedoeld om voor de verkiezingen publiciteit te zoeken om kiezers terug te winnen met een vernieuwde inhoud. Vooral het laatste deel "Mijn Verhaal" heeft meer dat karakter gekregen. 

Hoge verwachtingen

Ook de vooraankondiging zorgde voor torenhoge verwachtingen, het zou één van die zeldzame politieke boeken worden die ‘ontwapenend, onthullend, onderhoudend, moedig en visionair’ zijn. Tevens zou het een ‘ware verademing’ zijn ‘in een tijd waarin politici eerder een merk lijken te willen zijn dan denker & schrijver’.

Dat laatste is zeker gelukt, niet als een keuze maar omdat Lodewijk nu eenmaal Lodewijk is en door de jaren heen, ook in bange dagen, zijn eigen stijl goed heeft weten te behouden. Ondanks de mal van het Haagse politieke bedrijf die menig politicus zijn eigen authenticiteit ontneemt.

Lodewijk en zijn familie/gezin

Het is ook een heel persoonlijk verhaal geworden over twijfels om tegenover Diederik te staan, vluchtfantasieën als de Haagse agenda hem opeet, over de voetstappen van zijn familie in de geschiedenis, over het intellectuele nest waarin hij opgroeit, over zijn politiek betrokken moeder maar vooral over zijn vader.

Een vader waar hij met liefde en respect over schrijft en die vanuit zijn ziekbed in het ziekenhuis nog voor hem aan het canvassen is. Een vader zoals vaders moeten zijn apetrots op zijn zoon maar ook beschermend voor de harde kant van het (politieke) leven. Zelfs tot na zijn dood wanneer Lodewijk een briefje vindt waarin wordt aangegeven welke wetsartikelen en jurisprudentie hij kan gebruiken om al de beledigingen en bedreigingen via sociale media aan te vechten. Maar Lodewijk doet het op zijn manier met humor, hij bedankt iedereen en verzoekt de berichten voortaan eerst even aan hun moeder of kind te laten lezen voor ze op sociale media te plaatsen. Geniaal!

Ook zijn kinderen en zijn vrouw komen langs, de kinderen vaak ontnuchterend eerlijk in hun eigen wereld, maar zijn vrouw komt relatief weinig in beeld. Hoe heeft zij dit alles beleefd en welke invloed heeft zij gehad in de afwegingen waar Lodewijk voor stond? Ik ben net met het boek (Mijn verhaal) van Michelle Obama bezig en de vrouw is vaak de belangrijkste adviseur. Maar Lodewijk trekt hier blijkbaar een grens bij het persoonlijk worden. Eén anekdote is zo grappig. Het ministerie stuurt buiten Lodewijk om een briefje naar Jildau dat de Minister in verband met zijn volle agenda en de naderende Sinterklaasviering graag de cadeauwensen van de kinderen wil vernemen. De reactie van Jildau laat zich raden.

PvdA ankers

https://creativecommons.org/licenses/by-nc/2.0/ - Jeroen MirckeEnkele PvdA-ers waar hij antwoorden zocht zijn niet meer onder ons: Wim Kok en Eberhard van de Laan. Kok die pas tot bloei kwam toen hij minister werd en zelf de WAO-crisis op een geloofwaardige manier wist te doorstaan. Ook de man die de PvdA opriep de oude ideologische veren af te werpen. Niet om vervolgens politiek kaal door het leven te gaan maar om zich een nieuw verenkleed aan te meten. Maar dat laatste was moeilijker dan gedacht en is volgens Lodewijk de diepere oorzaak van het grote verlies. De man die geen nieuw verenpak nodig had, Eberhard van der Laan, gaf Lodewijk uiteindelijk het zetje om naar Den Haag te gaan.

In de laatste dagen van Eberhard vraagt Lodewijk of hij nog iets voor hem kan doen. 'Ja, de PvdA redden’ antwoordt Eberhard. Hij zou het niet meer meemaken.

Rutte II

De reflectie van Lodewijk op deelname aan Rutte II is nogal dubbel. Enerzijds, anderzijds. De PvdA presenteerde zich voor de verkiezingen als alternatief voor Rutte om daarna snel in het ‘landsbelang’ met hem in zee te gaan met een agenda die het PvdA verkiezingsprogramma nooit gehaald zou hebben.

Te snel, vindt nu ook Lodewijk, en met name de verhoging van de AOW-leeftijd had anders gemoeten. Maar het ontbrak vooral aan een verbindend verhaal. De PvdA had nog niet voldoende nieuwe veren om veilig verder te vliegen. Van andere voor de kiezer moeilijk te volgen besluiten wordt geen afstand genomen terwijl later in het boek bijvoorbeeld de verhuurdersheffing op de woningbouwcorporaties een groot obstakel wordt genoemd om nu voldoende sociale huurwoningen te realiseren. Adri Duijvestein had misschien toch meer zijn poot stijf moeten houden in plaats van het compromis met de wooncoöperaties dat er toen is uitgerold.

https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/deed.nl - Minister President

Maar met deze verantwoording over Rutte II zal het moeilijk voor Lodewijk worden om zijn veren van Rutte II helemaal van zich af te schudden. Het zou voor hem ook vreemd en ongeloofwaardig zijn om meer afstand te nemen van de gemaakte keuzes. Daar is Lodewijk ook niet de persoon voor. Als hij het wel zou doen zou hem opportunisme worden verweten. Maar of het voldoende is om het vertrouwen van de kiezer te herwinnen zal moeten blijken. Dat zal ook afhangen van het andere verhaal.

Het andere verhaal

In zijn reis door het land voor het andere verhaal komt de bestaansonzekerheid van de hardwerkende middenklasse vaak terug. In talloze ontmoetingen ziet hij wat het doorgeschoten neoliberale marktdenken voor gevolgen heeft gehad voor de ‘gewone’ man en vrouw. Of het nu de schoonmaker is die keihard werkt zonder veel zekerheid, de thuishulp die fabrieksmatig op de minuten wordt afgerekend of de vele schijnzelfstandigen die door het systeem in die positie gebracht zijn zonder daar zelf voor gekozen te hebben.

Concreet voorbeeld zijn De Overlevers van Deventer die vanaf hun 14e al werken maar door de verhoging van de AOW-leeftijd nu langer moeten doorwerken maar omdat ze een zwaar beroep uitoefenen ook eerder doodgaan. Dank je wel, Partij van de Arbeid!

Zijn reis brengt hem ook op plekken waaruit het schrijnend tekort aan waardering blijkt voor waarden die niet in geld zijn uit te drukken, zoals behoud van natuur. Maar ook vrijwilligerswerk, soms een levensinvulling maar de formele sollicitatieplicht roept.

Groter denken, kleiner doen. Tjeenk WillinkEen ander terugkerend element in zijn zoektocht is het functioneren van de instituten, of het nu scholen, uitkeringsinstanties of woningbouwcorporaties zijn. Mensen raken verstrikt in het web van instanties en bureaucratie en voelen zich niet gesteund door de instituten wanneer zij die nodig hebben. Partijgenoot Tjeenk Willink waarschuwde al eerder voor de grote vervreemding wanneer de instituten niet meer van de burgers zijn. Zijn boekwerkje ‘Groter denken, Kleiner doen’ is aan te bevelen als basismateriaal voor het andere verhaal van de PvdA.

Met zijn reis lijkt Lodewijk zich ook bewust van zijn zwakke plek. Een eigen zwakke plek zonder schuld overigens. Hij is nu eenmaal in een gespreid bedje geboren en lijkt schijnbaar littekenloos door het leven te gaan en carrière te maken. Hij heeft buiten de universiteit en de politiek het echte leven nooit meegemaakt. Ook dat voelt de kiezer. In zijn boek laat hij zich daarom vooral voeden en inspireren door gewone mensen en de praktijk van alledag, ver weg van de Haagse bubbel.

Uit welke pijlers bestaat dan het andere verhaal van Lodewijk?

  • Tegenover het neoliberale denken zet Lodewijk de herwaardering van andere waarden centraal die voor ons geluk minstens zo belangrijk zijn.
  • Tegenover de markt stelt hij een sterke overheid die de lat hoog durft te leggen maar die ook meer ruimte geeft aan het individu. Hij kiest niet voor een model dat zwaar leunt op de burger en het allemaal aan de burger of groepen van burgers overlaat omdat dit te weinig zekerheid biedt voor hen die het nodig hebben.
  • Tegenover het individualisme zet Lodewijk de persoonlijke vrijheid centraal waarbij de verbinding tussen mensen essentieel is en collectiviteit nodig is om ook het individu te laten groeien.
  • Tegenover de vervreemding van de instituten en de bureaucratie zet Lodewijk meer zeggenschap en sturing door burgers zelf en van hun organisaties vooral in de eigen omgeving, het bedrijf, de buurt of bijvoorbeeld de woningbouwvereniging en wooncollectieven. 

De uitwerking

In de keuze van onderwerpen lijkt Lodewijk zich, als ik mij niet vergis, in de toekomst nadrukkelijk te willen richten op de bestaanszekerheid van de midden- en onderklasse en de zeggenschap over organisaties en instituten die voor ons werken. Onderwerpen als immigratie en integratie komen relatief weinig aanbod. Armoede en de nieuwe armoede onder hard werkenden krijgen aandacht maar dat past ook bij deze prioriteitstelling. De voor de sociaaldemocratie altijd zo wezenlijke internationale solidariteit krijgt opmerkelijk weinig aandacht maar wel begrijpelijk als de eigen bestaanszekerheid de agenda van de dag is. Maar kan de PvdA zich dat veroorloven in een land dat tot de ‘welvarendste en gelukkigste’ landen van de wereld behoort.

Groot ontbrekend thema is het klimaat en de verduurzaming van de samenleving. Lodewijk, zelf nooit een pionier op dit onderwerp, lijkt hier toch echt een dode hoek voor te hebben. Terwijl partijen met een veel groener profiel groeien als biologisch geteelde kool, krijgt dit thema niet de plek die het verdient in zijn boek en lijkt Lodewijk hier geen eigen antwoord op te hebben. Als het woord duurzaamheid valt blijkt dit betrekking te hebben op het onderwijs. Ook belangrijk maar geen antwoord op het klimaatvraagstuk? Of is het een bewuste keuze van Lodewijk en is het geen onderwerp waar de PvdA zich, volgens hem, op zou moeten onderscheiden?

In de uitwerking komen geen verrassende nieuwe voorstellen naar voren, juist het teruggrijpen op de rijke bron van al bestaande ideeën binnen de PvdA valt op.

Ik noem er een paar: vermogensaanwasdeling, actieve grondpolitiek met grond in erfpacht, woningcorporaties weer als vereniging van huurders, basisbaan in plaats van basisinkomen, meer zeggenschap werknemers in bedrijven, eerder met pensioen voor zware beroepen, omzetten verhuurdersheffing tot investeringsbudget, arbeid minder belasten kapitaal en milieuonvriendelijk produceren meer.

De voorstellen zijn niet nieuw, maar als dit de inzet van de PvdA wordt de komende jaren betekent het dat het om echt andere keuzes zal gaan. Niet door de komma te verschuiven maar door systeemwijzigingen die recht doen aan het andere verhaal. Een nieuwe lente, met deels een oud geluid. Maar wel een sociaaldemocratische lente die een fluwelen revolte kan betekenen.

Opstaan of opstanding

Wie vlak voor Pasen een boek uitbrengt met de titel Opstaan in het Lloyd Hotel riskeert een associatie met de Bijbelse opstanding. Deze opstanding zal minder de aarde doen schudden en net als de Bijbelse opstanding is de mens na de opstanding nog steeds dezelfde net als het verhaal.

Lodewijk AsscherDe tijd dat de sociaaldemocratie ‘Us Verlosser’ kende met Domela Nieuwenhuis ligt al ver achter ons. Toch lijkt er juist in de huidige tijd een groot verlangen te zijn naar nieuwe Verlossers. Aan de uiterst rechtse kant van het politiek spectrum krijgt dat ook zichtbaar vorm met Wilders en nu Baudet, maar ook het succes van Jesse Klaver van GroenLinks aan de linker kant heeft trekjes van het verlangen naar een Verlosser. Opstaan in het Lloyd Hotel is niet het boek van een Verlosser en wie dat verwacht komt bedrogen uit. Die pretentie heeft Lodewijk met het boek ook niet, hij schuwt eerder persoonsverering.

Opstaan in het Lloyd Hotel is vooral dat wat het is. Een persoonlijk verhaal van een politiek leider die de dreun van de diepe nederlaag nog voelt maar nog voordat hij voor knock-out is uitgeteld weer opstaat, de gong hoort en zijn minuten in de hoek goed gebruikt om rijper en rijker terug te keren in de politieke ring. Kom maar op!

De tijd zal leren of het, hoewel, misschien, tenslotte in orde komt (vrij naar Judith Herzberg)

terug